Παρουσίαση του προγράμματος καταγραφής στο 2ο συνέδριο προφορικής ιστορίας

Η MONUMENTA συμμετείχε στο 2ο συνέδριο προφορικής ιστορίας με θέμα «Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου», που πραγματοποιήθηκε 6-9 Μαρτίου 2014. Η συνεργάτιδα του προγράμματος αρχιτέκτονας-πολεοδόμος Γεωργία Γκουμοπούλου παρουσίασε το πρόγραμμα καταγραφής κτηρίων και τη συλλογή των προφορικών μαρτυριών. Ακολουθεί το κείμενο.

H ΜΟΝUΜΕΝΤΑ από τα πρώτα χρόνια της δράσης της συμπεριέλαβε στα ερευνητικά της προγράμματα τη συλλογή και τη μελέτη της  άυλης κληρονομιάς. Το πρόγραμμα «Τοπικές κοινωνίες & Μνημεία»  που εφαρμόζει από το 2007 στη Νάξο, στο Άργος Ορεστικό και στην Αθήνα,  συλλέγει τις προφορικές μαρτυρίες που έχουν σχέση με τα παλιά κτήρια και τα μνημεία ενός τόπου, τόσο για να συγκεντρώσει πληροφορίες γι’ αυτά αλλά όσο και για να καταγράψει τις αντιλήψεις,  την αντιμετώπιση των μνημείων από την τοπική κοινωνία και να φωτίσει τις διαφορετικές εκδοχές και προσεγγίσεις της «βιογραφίας» των κτηρίων και των μνημείων από τους κατοίκους και επισκέπτες ενός τόπου. Οι προφορικές συνεντεύξεις αποτελούν το κύριο μέσο συλλογής των μαρτυριών αυτών και σε λίγες περιπτώσεις οι γραπτές.
Το 2013, που ξεκίνησε το πρόγραμμα «Καταγραφή και ανάδειξη κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα», εντάχθηκε στις κύριες δράσεις του προγράμματος και η καταγραφή προφορικών μαρτυριών για τα κτήρια που χρονολογούνται την περίοδο 1830-1940. Δύο είναι οι βασικοί στόχοι˙ ο πρώτος αφορά την άντληση πληροφοριών για τα κτήρια, τη γειτονιά και την ευρύτερη περιοχή των κτηρίων από ιδιοκτήτες και γενικά γνώστες της ιστορίας των κτηρίων που καταγράφονται. Εδώ πρέπει να επισημάνουμε ότι τα περισσότερα από τα καταγεγραμμένα κτήρια είναι άγνωστα, δεν έχουν αποτελέσει δλδ αντικείμενο μελέτης, όπως έχει γίνει για τα έργα της «επίσημης» αρχιτεκτονικής ή για κτήρια που σηματοδότησαν με κάποιο τρόπο την εξέλιξή της. Κατά συνέπεια, στην παρούσα φάση της καταγραφής συχνά οι προφορικές μαρτυρίες αποτελούν μοναδική πηγή πληροφόρησης για τα κτήρια. Δεύτερο στόχο μας αποτελεί η άντληση πληροφοριών από αρχιτέκτονες και άλλους μηχανικούς ή τα παιδιά αυτών που σχεδίασαν ή και  κατασκεύασαν κτήρια στην Αθήνα ή ασχολήθηκαν γενικά με τα κτήρια της Αθήνας εκείνης της περιόδου.  Εξαρχής θεωρήσαμε ότι η επιτόπια καταγραφή μας δίνει μια μοναδική ευκαιρία να συλλέξουμε προφορικές μαρτυρίες για τον κτηριακό πλούτο της Αθήνας, αλλά και να καταγράψουμε τη σχέση των ανθρώπων με τα κτήρια.
2.      Γενική/συνοπτική παρουσίαση του προγράμματος
Σε αυτό το σημείο όμως θα θέλαμε να σας δώσουμε λίγες γενικότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα καταγραφής που πραγματοποιείται εδώ και ένα χρόνο ιδιαίτερα για όσους ή όσες από εσάς δεν το γνωρίζετε. H ΜΟNUMENTA λοιπόν τον Ιανουάριο του 2013 ξεκίνησε το  διετές πρόγραμμα  «Καταγραφή και ανάδειξη κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα» με αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την καταγραφή, φωτογράφιση και τεκμηρίωση κτηρίων κάθε χρήσης και κατάστασης διατήρησης της περιόδου 1830-1940, τη συλλογή προφορικών μαρτυριών από τους ιδιοκτήτες που ζουν και έζησαν σε αυτά τα κτήρια, πληροφορίες από και για τους αρχιτέκτονες και άλλους μηχανικούς που σχεδίασαν και κατασκεύασαν κτήρια στην Αθήνα κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου καθώς επίσης – και σε κάποιες γειτονιές – την καταγραφή της βλάστησης που περιβάλλει αυτά τα κτήρια. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι τελευταίο αλλά πολύ σημαντικό μέρος αυτού του προγράμματος αποτελεί η δημιουργία μίας ανοιχτής βάσης δεδομένων, ελεύθερα προσβάσιμης από όλους, υλοποιημένη με Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα, στην οποία  θα αποθηκευθεί όλο το υλικό που συγκεντρώνεται και παράγεται κατά τη διάρκεια της καταγραφής και τεκμηρίωσης. Σε αυτή λοιπόν την ανοιχτή βάση δεδομένων και μέσω της ιστοσελίδας του προγράμματος ο καθένας και η καθεμία από εμάς θα μπορούμε όχι μόνο να βρούμε στοιχεία για τα κτήρια της Αθήνας εκείνης της περιόδου αλλά και να συμμετέχουμε ενεργά στην τεκμηρίωση και συλλογή στοιχείων για την ιστορία της πόλης με την καταχώρηση δεδομένων.  Τμήμα της βάσης αυτής θα είναι προσβάσιμο και μέσω εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα συμβάλλοντας έτσι με χρήση νέων τεχνολογικών μέσων σε ένα εναλλακτικό τρόπο ξενάγησης και γνωριμίας μας με την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Αθήνας ακόμα και μέσω εικονικών περιπάτων.
Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος οργανώνονται, παρουσιάζονται και προσφέρονται διάφορες δραστηριότητες κι εκδηλώσεις που απώτερο στόχο έχουν να ενεργοποιήσουν το ενδιαφέρον των κατοίκων κι επισκεπτών της πόλης για τα κτήρια που τους περιβάλλουν κι ευρύτερα για το αστικό τοπίο και να συμβάλλουν με αυτόν τον τρόπο στην ένταξη της αρχιτεκτονικής στην καθημερινότητά τους. Δράσεις όπως εκπαιδευτικά προγράμματα, ημερίδες, ξεναγήσεις, ποδηλατοδιαδρομές, παροχή ενημερωτικών εντύπων αλλά κυρίως το κάλεσμα για ενεργό συμμετοχή στην καταγραφή, στην πληροφόρηση για τα κτήρια αλλά και στην αναζήτηση και γνώση της μνήμης της πόλης. Θεωρούμε δε ότι ο στόχος μας δεν θα έχει επιτευχθεί μόνο όταν θα έχουμε καταγράψει τα περίπου 8.000 – 10.000 κτήρια – που είναι στόχος μας- αλλά όταν όλη αυτή η δράση θα έχει φθάσει στην τοπική κοινωνία και θα έχει αποτελέσει σε ένα μεγάλο μέρος της συμμετοχική διαδικασία. Η πραγμάτωση της πρώτης φάσης του προγράμματος που είναι η καταγραφή – γιατί η σε βάθος τεκμηρίωση είναι ένα δεύτερο στάδιο – δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί, παρά μόνο μέσα από τη συνεργασία και συνδυασμένη δράση πολλών ανθρώπων και φορέων.  Η βασική ομάδα της MONUMENTAπου έχει την ευθύνη της οργάνωσης και πραγμάτωσης του προγράμματος αυτού αποτελείται από τους αρχιτέκτονες Φωτεινή Μπέλλιου, Γιώργο Νίνο και Ζαννή Πιττακίδη, τους αρχαιολόγους Ειρήνη Γρατσία και Στέλιο Λεκάκη και την ομιλούσα αρχιτέκτονα-πολεοδόμο. Επιστημονικοί σύμβουλοι του προγράμματος είναι οι αρχιτέκτονες, καθηγητές της αρχιτεκτονικής σχολής του ΕΜΠ κ. Ελένη Μαϊστρου και κ. Παναγιώτης Τουρνικιώτης, ο αρχιτέκτονας, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Βόλου κ. Γιώργος Τζιρτζιλάκης και ο αρχιτέκτονας-πολεοδόμος Ανδρέας Συμεών. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν 215 εθελοντές συνεργάτες, οι περισσότεροι από τους οποίους δραστηριοποιούνται στην καταγραφή. Ο κάθε εθελοντής συνεργάτης είναι παρών είτε με τη συμμετοχή του στις εκδηλώσεις είτε με τη συμμετοχή στις αποδελτιώσεις είτε με την προσφορά των γνώσεων του. Πολλές και πολύ σημαντικές οι συνεργασίες που προσπαθούμε να έχουμε αλλά και που προκύπτουν όσο προχωρά το πρόγραμμα. Είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς πώς εξελίσσεται αυτό το δίκτυο συνεργασιών. Συνεχώς μεγαλώνει και απλώνεται και όλο πιο δυναμικό γίνεται. Επιδίωξη μας είναι η συνεργασία με την τοπική κοινωνία, τους τοπικούς συλλόγους, τους πολίτες, το Δήμο Αθηναίων αλλά και τους αρμόδιους φορείς προστασίας.
Η δράση του προγράμματος περιλαμβάνει τη συνεργασία με τα σχολεία. Έχουμε σχεδιάσει ένα ξεχωριστό εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο αφορά την ανακάλυψη της ιστορίας του σχολείου και των παλιών κτηρίων. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα έχει ως θέμα τα μνημεία, την αρχιτεκτονική κληρονομιά, τους κινδύνους που αντιμετωπίζει, τους τρόπους προστασίας και κυρίως τον τρόπο τεκμηρίωσης και καταγραφής  ενός ιστορικού κτηρίου.  Συμμετέχουν μαθητές από την Δ’ μέχρι και την Στ’ τάξη. Στόχος μας η δημιουργία ενός δικτύου με όλα τα σχολεία της Αθήνας, που στεγάζονται σε κτήρια της περιόδου 1830-1940. Πολύτιμη συνεργάτιδα στο έργο αυτό η Α’ Διεύθυνση Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Αθηνών με τη διευθύντριά της κ. Μαρία Δημοπούλου.
Παράλληλα με την καταγραφή των κτηρίων και των προφορικών μαρτυριών γίνεται μια προσπάθεια να συγκεντρωθούν παλιές φωτογραφίες. Το φωτογραφικό υλικό που φθάνει σε μας αποδεικνύεται ολοένα και πιο πολύτιμο όπως για παράδειγμα τα τέσσερα σπάνια αρχεία που μας εμπιστεύτηκαν οι κάτοχοί τους. Πρόκειται για το αρχείο του αρχιτέκτονα Γεωργίου Διαμαντόπουλου, δημιουργού των νοσοκομείων Έλενα και Ερυθρό Σταυρό που πρόσφεραν οι κόρες του Μαρίνα και Μαρία Διαμαντοπούλου, το αρχείο του ομ. καθηγητή Νίκου Καλογερά, με την Αθήνα του 1957-59 να κατεδαφίζεται, το αρχείο του αρχιτέκτονα Μανόλη Παπαδάκη με τις φωτογραφίες της δεκ. 1950 που απεικονίζουν την περιοχή του Γκύζη και των Αμπελοκήπων και το αρχείο του αρχιτέκτονα-πολεοδόμου Δημήτρη Ευταξιόπουλου με φωτογραφίες της δεκαετίας 1940 που δείχνουν τις προσφυγικές πολυκατοικίες της Αλεξάνδρας και τις γύρω γειτονιές.
3.      Διαδικασία και μέθοδος καταγραφής
Ας αναφερθούμε όμως τώρα στη διαδικασία της καταγραφής και στα μεθοδολογικά εργαλεία που χρησιμοποιούμε. Ο φιλόδοξος στόχος, να καταγραφούν όλα τα σωζόμενα κτήρια που κτίστηκαν στην Αθήνα μέσα στην περίοδο από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους το 1830 μέχρι και το 1940 δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί παρά μόνο μέσα από επιτόπιες αυτοψίες σε κάθε γειτονιά της Αθήνας, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο κάποιο συστηματικό αρχείο οικοδομικών αδειών, ειδικά για την συγκεκριμένη περίοδο, ενώ επιμέρους καταγραφές κτηρίων που έχουν πραγματοποιηθεί κατά καιρούς στο παρελθόν από διάφορους φορείς είναι συνήθως αποσπασματικές, με αντικείμενο περιορισμένο είτε γεωγραφικά ή θεματικά, και τις περισσότερες φορές δεν είναι προσβάσιμες.Στη βιβλιογραφία, από την άλλη μεριά, τα καταγεγραμμένα κτήρια είναι πολύ λίγα σε σύγκριση με το συνολικό πλήθος των κτισμάτων της περιόδου και συνήθως πρόκειται για έργα μιας «λόγιας» αρχιτεκτονικής. Η πλειονότητα της τρέχουσας οικοδομικής παραγωγής όχι μόνο δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης αλλά παραμένει εν πολλοίς άγνωστη.
Για την οργάνωση της επιτόπιας καταγραφής ακολουθήθηκε η διοικητική διαίρεση των διαμερισμάτων σε συνοικίες και γειτονιές. Κάθε γειτονιά επιμερίστηκε σε μικρότερες περιοχές 4 έως 6 Ο.Τ. κατά μέσο όρο, που αποτελούν τον καθημερινό στόχο μιας αυτοψίας-καταγραφής.
Καθοριστική είναι η συμμετοχή των εθελοντών κι εθελοντριών-συνεργατών που σάρωσαν μαζί μας όλες τις γειτονιές του 5ου και 6ου διαμερίσματος και τώρα του 7ου. Συνολικά στην καταγραφή έχουν συμμετάσχει 125 εθελοντές κι εθελόντριες με τους οποίους περιπλανηθήκαμε σε 1.850 οικοδομικά τετράγωνα.
Μέσο επικοινωνίας μας αποτελεί το ιστολόγιο του προγράμματος καταγραφής καθώς και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπου σε καθημερινή βάση ενημερώνουμε για τις περιοχές καταγραφής κι αναρτούμε υλικό από στοιχεία και πληροφορίες που συλλέγουμε.
Η επιτόπια καταγραφή έχει ως στόχο τον εντοπισμό των κτηρίων που μας αφορούν, την σήμανσή τους στο χάρτη, την αναλυτική φωτογράφισή τους και την συμπλήρωση ενός δελτίου με τα πρώτα στοιχεία τεκμηρίωσης.
Το σημαντικότερο πρόβλημα στην επιτόπια καταγραφή αποτελεί συνήθως ο εντοπισμός των κτηρίων που ανήκουν στην περίοδο που μας ενδιαφέρει. Αν και τις περισσότερες φορές είναι προφανές αν ένα κτήριο κτίστηκε πριν τον πόλεμο, σε πολλές περιπτώσεις οι μεταγενέστερες επεμβάσεις και συνηθέστερα η προσθήκη ορόφων δυσχεραίνει τον εντοπισμό του αρχικού σωζόμενου κελύφους. Χρειάζεται μεγάλη παρατηρητικότητα για να διακρίνει κανείς ένα παλιό κτήριο ανάμεσα σε μεταγενέστερες επεκτάσεις και προσθήκες ορόφων, πίσω από νεότερα επιχρίσματα και άλλες ευφάνταστες αλλοιώσεις της αρχικής μορφής.
Ένα δεύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίσαμε κατά τη διάρκεια της καταγραφής συνιστά η μεγάλη ομοιότητα πολλών μεταπολεμικών κτηρίων με εκείνων του ’30. Με εξαίρεση την εμβληματική για τη δεκαετία του 1930 κατασκευή του έρκερ – που απαγορεύεται με νόμο το 1937 και ως εκ τούτου αποτελεί αξιόπιστο στοιχείο χρονολόγησης – τα υπόλοιπα μορφολογικά χαρακτηριστικά των κτισμάτων της δεκαετίας του ’30 επιβιώνουν και μετά τον πόλεμο μέχρι σχεδόν τα τέλη της δεκαετίας του ’50.
Σημαντικό εργαλείο για να εξακριβώσουμε αν ένα κτήριο ανήκει στην περίοδο που μας αφορά, πέρα από τις προφορικές μαρτυρίες, αποτελεί μία σειρά αεροφωτογραφιών με ημερομηνία λήψης τον Οκτώβριο του 1940 που καλύπτουν όλη την Αθήνα σε πολύ καλή ανάλυση. Η αντιπαραβολή των σημερινών αεροφωτογραφιών με εκείνες του 1940 είναι συχνά αποκαλυπτική και μας τεκμηριώνει τη χρονολογική ένταξη κάθε κτηρίου στην περίοδο που μας αφορά. Με την εργασία αυτή ελέγχουμε το υλικό της επιτόπιας καταγραφής και διορθώνουμε τυχόν σφάλματα ή παραλείψεις. Εξάλλου για τη διευκόλυνση αυτού του ελέγχου και τη δυνατότητα διορθώσεων φωτογραφίζονται στη διάρκεια της καταγραφής όλα τα κτήρια, ακόμη και τα σύγχρονα.
Με τη διαδικασία που περιγράφηκε έχουν ήδη καταγραφεί περίπου 2.500 κτήρια στο 5ο και στο 6ο διαμέρισμα, και σε ένα τμήμα του 7ου, τα οποία καταχωρούνται σε μια πολύ αναλυτική βάση δεδομένων που όπως προαναφέρθηκε σχεδιάστηκε ειδικά για το πρόγραμμά και θα είναι ελεύθερα προσβάσιμη μέσω της ιστοσελίδας του προγράμματος πολύ σύντομα. Στη βάση δεδομένων καταχωρείται οποιοδήποτε στοιχείο τεκμηρίωσης συνδέεται με το κτήριο. Στοιχεία σχετικά με τη θέση του κτηρίου, τη μορφή του, την ιστορία του, την κατάσταση διατήρησης και στοιχεία τεκμηρίωσης όπως φωτογραφίες, χάρτες, σχέδια, έγγραφα, συνεντεύξεις, κλπ
Η τεκμηρίωση των κτηρίων βασίζεται εκτός από τις επιτόπου παρατηρήσεις και πληροφορίες στη μελέτη της βιβλιογραφίας και την έρευνα των αρχειακών πηγών.
Η έρευνα δεν περιορίζεται μόνο στην αποδελτίωση των επιστημονικών μελετών για την ιστορία της αρχιτεκτονικής της Αθήνας αλλά συλλέγει πληροφορίες από κάθε είδους αφηγήματα για τις γειτονιές της Αθήνας ακόμη και από οδηγούς διευθύνσεων και τηλεφωνικούς καταλόγους που εκδίδονται ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα.
Σημαντική είναι επίσης η έρευνα σε φωτογραφικά αρχεία όπως του Μουσείου Μπενάκη, του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, και της ΕΡΤ, ενώ πολύ χρήσιμες για τη χρονολόγηση των κτηρίων αποτελούν παλιές αεροφωτογραφίες όπως αυτή του 1940 που αναφέρθηκε αλλά και παλαιότερες του 1929 και του 1919.
Οι προφορικές μαρτυρίες και τα στοιχεία από τα προσωπικά αρχεία των κατοίκων φωτίζουν επίσης με μοναδικό τρόπο την ιστορία των κτηρίων και εμπλουτίζουν τη γνώση μας για αυτά. Σε περιπτώσεις δε, που λείπει οποιαδήποτε άλλη τεκμηρίωση οι προφορικές μαρτυρίες αποκτούν ιδιαίτερη αξία. Παλιές φωτογραφίες, συμβόλαια ή ακόμη και σχέδια και έγγραφα οικοδομικών αδειών που μας παραδίδονται, ψηφιοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος και επιστρέφονται στους ιδιοκτήτες.
4.     Προφορικές μαρτυρίες
Όπως ήδη έχει αναφερθεί, συστηματικό μεθοδολογικό εργαλείο στη διαδικασία της καταγραφής αποτελεί η συλλογή της προφορικής μαρτυρίας των κατοίκων και χρηστών αυτών των κτηρίων και της γειτονιάς ευρύτερα – μιας και πολλοί και πολλές δεν κατοικούν πια σε ένα παλιό κτήριο αλλά μπορεί να έζησαν παλαιότερα ή ακόμα και να έχουν πληροφορίες για τα κτήρια της γειτονιάς τους ή και άλλα εκείνης της περιόδου. Η συλλογή των μαρτυριών πραγματοποιείται με προφορικές συνεντεύξεις που βιντεοσκοπούνται και σπανιότερα γραπτές. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιούνται ύστερα από συνεννόηση με τις ενδιαφερόμενες και τους ενδιαφερόμενους εφόσον το επιθυμούν και σπανιότερα την ώρα της καταγραφής. Συνήθως κατά τη διάρκεια της καταγραφής η συλλογή της μαρτυρίας και η καταχώριση της πληροφορίας γίνεται μέσω ελεύθερης συζήτησης.
Πηγή άντλησης πληροφοριών έχουν αποτελέσει και τα έντυπα που διανέμονται μαζί με το ενημερωτικό φυλλάδιο του προγράμματος καταγραφής τα οποία συμπληρώνονται κυρίως από ιδιοκτήτες και ιδιοκτήτριες κτηρίων.
Σημαντικό πεδίο έρευνας προφορικών μαρτυριών έχουν αποδειχθεί οι συναντήσεις και συζητήσεις μας σε καφενεία και καφε-ζαχαροπλαστεία των γειτονιών όπου καταγράφουμε. Έτσι συχνά οργανώνουμε τέτοιες συναντήσεις και καλούμε κατοίκους κάθε ηλικίας να συμμετέχουν σε ελεύθερες συζητήσεις. Το υλικό που προκύπτει από αυτή τη διαδικασία αρχικά μοιάζει ανοργάνωτο και περίεργα ποικιλόμορφο αλλά τελικά αποτελεί πηγή σπάνιου πλούτου στοιχείων συλλογικής αστικής μνήμης και εικόνων της πόλης.
Για τις συνεντεύξεις έχει δημιουργηθεί ένα ερωτηματολόγιο, που ζητά στοιχεία για τον  πληροφορητή/αφηγητή,τη σχέση του με το κτήριο, το έτος ανέγερσης του κτηρίου, το μηχανικό, περιγραφή του κτηρίου, τη σχέση του με άλλα κτήρια, τα φυτά που το περιέβαλαν, τον δρόμο, τη γειτονιά, τους δημόσιους χώρους και κτήρια, ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα που σχετίζονται με αυτά. Συχνά η συνέντευξη είναι ελεύθερη, ωστόσο προσπαθούμε να προχωράμε βάσει των ερωτήσεων του ερωτηματολογίου.
Το υλικό αυτό ταξινομείται σε ένα υπολογιστικό φύλλο excel και συμπληρώνονται τα στοιχεία της συνέντευξης, όπως:
Ερευνητής/τρια:
Ημερομηνία συνέντευξης:
Τόπος συνέντευξης:
Μέσο συνέντευξης: Βιντεοκάμερα ⃝  Κασετοφωνάκι   ⃝   Σημειώσεις   ⃝
Άλλα άτομα που συμμετείχαν στη συνέντευξη:
Λέξεις κλειδιά συνέντευξης:
Προτεινόμενα αποσπάσματα για την ιστοσελίδα:
Απομαγνητοφωνήθηκε από:
Ημερομηνία:
Οι συνεντεύξεις απομαγνητοφωνούνται προκειμένου να αξιοποιηθούν οι πληροφορίες αλλά και να επιλεγούν τα κομμάτια που θα καταχωρηθούν στην ιστοσελίδα-βάση δεδομένων του προγράμματος.
Μέσα στον ένα χρόνο που συλλέγουμε προφορικές μαρτυρίες έχουμε πραγματοποιήσει 15 συνεντεύξεις με ιδιοκτήτες κτηρίων αλλά και αρχιτέκτονες, όπως είναι οι ομότιμοι καθηγητές αρχιτεκτονικής  του ΕΜΠ κύριοι Νίκος Καλογεράς και Διονύσης Ζήβας και ο αρχιτέκτονας-πολεοδόμος Δημήτρης Ευταξιόπουλος. Οι δύο τελευταίοι μάλιστα είναι και ιδιοκτήτες και ζουν σε κτήρια της δεκαετίας του 1930. Το αρχείο του κ. Καλογερά περιλαμβάνει ασπρόμαυρα φιλμ που απεικονίζουν κατεδαφίσεις νεοκλασικών κτηρίων. Το υλικό αυτό συγκεντρώθηκε από τον ίδιο κατά την περίοδο 1957-1959 στο πλαίσιο έρευνας για τη διπλωματική του εργασία που αφορούσε τον τρόπο κατασκευής οικοδομικών λεπτομερειών των νεοκλασικών κατοικιών.
Ακόμα δύο σημαντικές μαρτυρίες που συλλέχθηκαν από τις κόρες του αρχιτέκτονα Γεωργίου Διαμαντόπουλου γνωστού για τις μελέτες νοσοκομείων όπως ο Ερυθρός σταυρός και το Έλενα αλλά και της κ. Λαμπρινού που μοιράστηκε μαζί μας μνήμες από την 20ετή ζωή της στο πατρικό της σπίτι. 
Κι ακόμα κάποια παραδείγματα από ανθρώπους που πρόθυμα μοιράστηκαν τις μνήμες τους δίνοντας μας την ευκαιρία να εμπλουτίσουμε την έρευνά μας με στοιχεία  που μόνο με μία απλή επιτόπια καταγραφή δεν θα μπορούσαμε.
Τελειώνοντας θα θέλαμε να μοιραστούμε μαζί σας ένα πολύ μικρό κομμάτι αλλά πολύ ενδεικτικό του πλούτου της αφήγησης δύο διαφορετικών μεταξύ τους προσώπων και προσωπικοτήτων. Στο πρώτο απόσπασμα θα ακούσουμε τον ομ. Καθηγητή αρχιτεκτονικής κο Δ. Ζήβα κάτοικο ενός ιδιόκτητου διαμερίσματος μιας πολυκατοικίας του μεσοπολέμου σχεδιασμένη από γνωστό αρχιτέκτονα της εποχής και στο πλαίσιο μιας προκαθορισμένης συνέντευξης και στο δεύτερο απόσπασμα την κα Μαργαρίτα Παπαδάκου κάτοικο της περιοχής Κυπριάδου που μέχρι και τη δεκαετία του 1980 ζούσε σε μία τυπική μονοκατοικία του 1937 – η οποία και κατεδαφίστηκε.
Ακολουθεί το απόσπασμα από τη συνομιλία μας με την κα Παπαδάκου. Να σημειωθεί ότι η κουβέντα μας έγινε σε ένα «ραφτάδικο» όπου συχνάζει με τις φίλες της…   
Σχολιάζοντας τις μέχρι τώρα συνεντεύξεις μπορούμε να πούμε ότι οι άνθρωποι αγαπούν να μιλούν για τα σπίτια τους και  είναι στενά δεμένοι μαζί τους. Όλες κι όλοι αναπολούν τα παλαιότερα χρόνια τότε που οι γειτονιές ήταν ουσιαστικά ο εξωτερικός χώρος του σπιτιού τους. Οι αναμνήσεις τους μπορούν να αναπαραστήσουν τον αστικό χώρο με κάθε λεπτομέρεια και αφορούν κυρίως αυτόν των δεκαετιών 1950, 1960 και 1970. Μετά η μνήμη μοιάζει να σταματά και να μην αγαπά αυτό που ακολούθησε, τη ριζική μεταμόρφωση του χώρου με την αλόγιστη κατεδάφιση των κτηρίων και την τσιμεντοποίηση.  Όλες οι συνομιλήτριες κι όλοι οι συνομιλητές μας αρέσκονταν να διηγούνται γεγονότα και αναμνήσεις από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, για τα κτήρια που χρησιμοποιήθηκαν. Επίσης τα καταφύγια χαρτογραφούνται μέσα από τις συνεντεύξεις τους και βέβαια τα κτήρια εκείνα που ήδη έχουν κατεδαφιστεί.
 Όλες κι όλοι μας γνωρίζουμε τη σημασία της προφορικής μαρτυρίας, για εμάς δε που καταγράφουμε τα κτήρια της περιόδου 1830-1940 η όλη διαδικασία της καταγραφής έχει γίνει ακόμα πιο ενδιαφέρουσα, έχει ομορφύνει την πόλη, έχει δείξει την ανθρώπινή της διάσταση.
 (Συντάκτες: Γ. Γκουμοπούλου, Ε. Γρατσία, Γ. Νίνος)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s